Błędy w kryteriach oceny ofert

Stosowanie zaliczek w zamówieniach publicznych – cz. 2
Listopad 21, 2018
RODO a ochrona danych osobowych wykonawców – na co zwrócić uwagę?
Grudzień 12, 2018

Błędy w kryteriach oceny ofert

Kolejną grupą błędów, które zamawiający popełniają podczas udzielania zamówień, jest nieprawidłowe określenie kryteriów oceny ofert. Wytyczne w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 określają jedynie ogólne zasady kształtowania kryteriów oceny ofert.

Kryteria oceny ofert składanych w ramach postępowania o udzielenie zamówienia powinny być formułowane w taki sposób by zapewniały zachowanie uczciwej konkurencji oraz równe traktowanie wykonawców. Ze względu, że pojęcia te są bardzo ogólne, konieczne jest wskazanie dodatkowych cech, które kryteria powinny posiadać.

Wyłonienie najkorzystniejszej oferty

Kryteria oceny ofert powinny zapewnić możliwość wyłonienia najkorzystniejszej oferty. Najkorzystniejszej – oznacza albo ofertę określającą najniższą cenę, albo ofertę najkorzystniejszą ekonomicznie[1]. Dlatego też, wszelkie kryteria, które nie pozwalają wyłonienia takiej oferty należy uznać za niezgodnie z Wytycznymi prawem europejskim.

Jako przykład należy wskazać postępowanie, w którym zamawiający przyznawał więcej punktów tym ofertom, które oferowały krótszy okres gwarancyjny. Organ kontrolujący postępowanie wskazał, że co do zasady, dłuższy okres gwarancyjny jest pożądany przez zamawiających, a im dłuższy okres, tym oferta jest korzystniejsza. Tym samym, kryterium zostało uznane przez organ za nieprawidłowe, bo nie pozwala na wyłonienie najkorzystniejszej oferty.

Naruszeniem może być również porównywanie ofert pod kątem cen netto. Co do zasady, zamawiający przy ocenie ofert powinien badać kwotę całkowitą oferty, uwzględniającą podatek od towarów i usług. Wykonawcy mogą korzystać z różnych stawek VAT. W konsekwencji może zdarzyć się sytuacja, w której porównanie cen netto przyniesie inny wynik niż porównanie cen brutto i wygra ta oferta, która ostatecznie (przy uwzględnieniu podatków), jest droższa. W związku z tym kryterium oparte o cenę netto nie prowadzi do wyłonienia najkorzystniejszej oferty.

Kryteria oceny ofert mogą dotyczyć wyłączenie przedmiotu zamówienia

Kryteriów oceny ofert nie można łączyć z właściwościami wykonawców. Właściwości wykonawców oceniane są w warunkach udziału w zamówieniu, natomiast kryteria oceny ofert muszą dotyczyć wyłącznie przedmiotu umowy[2].

Przykładem błędnego określenia kryteriów może być sprawa C-532/06 Lianakis[3]. Zamawiający w postępowaniu wskazał kryterium dotyczące doświadczenia wykonawców pod kątem wartości przeprowadzonych projektów. W tym postępowaniu, oferent uzyskiwał 0 punktów za wartość projektów wynoszącą do 500 000 EUR, 6 punktów za wartość wynoszącą od 500 000 do 1 000 000 EUR, 12 punktów za wartość wynoszącą od 1 000 000 do 1 500 000 EUR i tak dalej do maksymalnej możliwej do uzyskania liczby 60 punktów za wartość powyżej 12 000 000 EUR.

TSUE wskazał, że jako „kryteria udzielenia zamówienia” są wykluczone kryteria, które nie mają na celu wyłonienia najkorzystniejszej ekonomicznie oferty, lecz są związane zasadniczo z oceną odpowiedniości oferentów w zakresie wykonania danego zamówienia. W związku z tym należy uznać wskazane kryterium za niewłaściwe.

W omawianej sprawie doszło jeszcze do jednego naruszenia. Zamawiający w SIWZ wskazał poszczególne kryteria oraz ich „ważność” w postępowaniu z zastrzeżeniem, że konkretna waga poszczególnych kryteriów oceny ofert zostanie ustalona przez zamawiającego po otwarciu ofert. Takie działanie zamawiającego również zostało uznane za naruszające zasadę przejrzystości postępowania i równego traktowania wykonawców.

Jak więc prawidłowo określać kryteria oceny ofert?

  • Kryteria oceny ofert należy określić w trakcie planowania zamówienia. Należy zastanowić się, co jest dla nas najważniejsze przy realizacji zamówienia i starać się wprowadzić to do SIWZ.
  • Jeżeli wybieramy ofertę najkorzystniejszą ekonomicznie – uporządkujmy poszczególne kryteria od najważniejszego do najmniej ważnego i ustalmy ich wagi.
  • Każde kryterium musi być opisane precyzyjnie. Oznacza to, że każdy, kto zapozna się z danym kryterium, będzie wiedział za co zamawiający przyznaje punkty oraz w jaki sposób zostanie przyznana odpowiednia ilość punktów. Kryteria oceny ofert nie mogą umożliwiać zamawiającemu dokonania swobodnej oceny ofert.
  • Należy zadać sobie pytanie, czy przyjęte kryterium odnosi się do przedmiotu zamówienia, czy do wykonawcy. Kryterium oceny ofert zawsze musi odnosić się do przedmiotu zamówienia. Jeżeli chcemy wskazać jakiego doświadczenia/ zdolności technicznych lub finansowych, oczekujemy od wykonawców, określamy to w warunkach udziału w postępowaniu.
  • Weryfikujemy, czy dane kryterium pozwala na wybrać ofertę o najniższej cenie brutto lub najkorzystniejszej ekonomicznie.

Szczegółowe zasady ustalania kryteriów oceny ofert zostały opisane w publikacji Komisji Europejskiej Zamówienia publiczne – Porady dla osób odpowiedzialnych za udzielanie zamówień publicznych dotyczące unikania najczęstszych błędów popełnianych  w projektach finansowanych z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych[4], w zestawieniu narządzi nr 6. Dociekliwych zapraszam do zapoznania się ze wskazanym dokumentem.

[1] Oferta najkorzystniejsza ekonomicznie oceniana jest zarówno pod kątem ceny, jak i innych kryteriów (jakość, funkcjonalność, parametry techniczne,  aspekty środowiskowe,  społeczne,  innowacyjne,  serwis,  termin wykonania zamówienia, koszty eksploatacji oraz organizacja, kwalifikacje zawodowe, itp.).

[2] Warunki udziału wykonawców w zamówieniu powinny być określone w ten sposób, że zamawiający ocenia każdego wykonawcę pod kątem spełniania/niespełniania określonych warunków (brak w tym przypadku wag i punktacji).

[3] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 24 stycznia 2008 r. Emm. G. Lianakis AE, Sima Anonymi Techniki Etaireia Meleton kai Epivlepseon i Nikolaos Vlachopoulos przeciwko Dimos Alexandroupolis i innym.

[4] Zamówienia publiczne – Porady dla osób odpowiedzialnych za udzielanie zamówień publicznych dotyczące    unikania najczęstszych błędów popełnianych w projektach finansowanych z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, https://www.pois.gov.pl/media/14112/zamowienia_publiczne_poradnik_KE.pdf

Poprzednie części:

Zamówienia w POPC – najczęstsze błędy

Niewłaściwe określenie warunków udziału wykonawców w postępowaniu

1 Komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *