Czego zamawiający może żądać od wykonawcy w imię ochrony środowiska i działań prospołecznych?

Najczęściej popełniane błędy przy przeprowadzaniu postępowania
Styczeń 4, 2019
Projekt nowej ustawy Prawo zamówień publicznych
Styczeń 25, 2019

Czego zamawiający może żądać od wykonawcy w imię ochrony środowiska i działań prospołecznych?

Prawo zamówień publicznych przewiduje możliwość wymagania określonego oznakowania (etykietowania). Może ono być określone w opisie przedmiotu zamówienia, kryteriach udzielenia zamówienia oraz w warunkach realizacji zamówienia. Oznakowanie (etykieta) może m.in.  potwierdzać ekologiczne czy prospołeczne cechy zamawianych robót budowlanych, dostaw i usług w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Jest to zgodne z postanowieniami dyrektywy klasycznej.

Możliwość wymogu określonego oznakowania (etykietowania) w PZP

Zgodnie z art. 30a ust. 1 PZP, w przypadku zamówień o szczególnych cechach, zamawiający może określić w opisie przedmiotu zamówienia w kryteriach oceny ofert lub w warunkach realizacji zamówienia określone oznakowanie, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:

  • wymagania dotyczące oznakowania dotyczą wyłącznie kryteriów, które są związane z przedmiotem zamówienia, i są odpowiednie dla określenia cech robót budowlanych, dostaw lub usług będących przedmiotem tego zamówienia,
  • wymagania dotyczące oznakowania są oparte na obiektywnie możliwych do sprawdzenia i niedyskryminujących kryteriach,
  • warunki przyznawania oznakowania są przyjmowane w drodze otwartej i przejrzystej procedury, w której mogą uczestniczyć wszystkie zainteresowane podmioty, w tym podmioty należące do administracji publicznej, konsumenci, partnerzy społeczni, producenci, dystrybutorzy oraz organizacje pozarządowe,
  • oznakowania są dostępne dla wszystkich zainteresowanych stron,
  • wymagania dotyczące oznakowania są określane przez podmiot trzeci, na który wykonawca ubiegający się o oznakowanie nie może wywierać decydującego wpływu.

Należy pamiętać o tym, że choć zamawiający może wymagać konkretnego oznakowania danych produktów lub usług, nie zwalnia go to od obowiązku zaakceptowania wszystkich innych oznakowań, które potwierdzają, że dane produkty lub usługi spełniają równoważne wymogi jak te wymagane przez zamawiającego. Jeżeli wykonawca nie ze swojej winy nie uzyskał etykiet wymaganych przez zamawiającego lub równoważnych, zamawiający będzie zobowiązany do akceptacji innych odpowiednich środków dowodowych, takich jak dokumentacja techniczna producenta. W takim przypadku, wykonawca powinien dowieść, że roboty budowlane, dostawy lub usługi, będące przedmiotem zamówienia, spełniają wymogi określonego oznakowania wymagane przez zamawiającego (art. 30a ust. 4 PZP).

Zamawiający, określając wymagany sposób oznakowania lub etykietowania, jest zobowiązany o zachowaniu związku pomiędzy przedmiotem zamówienia, a wymaganym oznakowaniem (kryteria doboru wymaganego oznakowania powinny odpowiadać przedmiotowi zamówienia: procesu produkcji, dostarczania lub wprowadzania robót budowlanych, dostaw lub usług na rynek lub innego etapu cyklu życia tego przedmiotu zamówienia).

Jeżeli zamawiający uzna, że nie wszystkie wymagania związane z przyznawaniem produktom i usługom danego oznakowania są konieczne przy określaniu przedmiotu zamówienia, kryteriów oceny ofert czy warunków realizacji zamówienia, może on odwołać się tylko do wybranych przez siebie wymagań – ale tylko jeśli dane oznakowanie spełnia warunki określone w art. 30a ust. 1 PZP. Natomiast w sytuacji, w której przyznanie danego oznakowanie opiera się także na kryteriach, które nie są związane z przedmiotem zamówienia, ale jednocześnie spełnia inne warunki z art. 30a ust. 1 pkt 2-5 PZP, zamawiający może nie wskazywać konkretnego oznakowania, tylko odwołać się do wybranych wymogów określonych w specyfikacji etykiety (opakowania), które są związane z przedmiotem zamówienia (art. 30a ust. 5 PZP).

Przykłady oznakowań:

Oznakowanie ekologiczne

Etykiety ekologiczne mogą być oparte na szerokim zestawie kryteriów. Dotyczą one przede wszystkim informacji na temat wpływu produktu lub usługi na środowisko w ciągu dalszego cyklu życia (pozyskanie surowców, produkcja, dystrybucja, użytkowanie, składowanie). Etykiety uwzględniają więc szereg czynników, dla których ustanowione zostały wartości graficzne w ramach danego oznakowania – istnieją różne grupy kryteriów dla różnych grup (rodzajów) produktów.

Istnieją także etykiety dotyczące tylko jednego aspektu (obszaru) produktu. Są one oparte na co najmniej jednym kryterium, które determinują charakterystykę produktu w danym aspekcie (np. efektywność energetyczna). Etykiety mogą być stosowane w konkretnych sektorach – mogą być one np. wykorzystywane do certyfikacji zrównoważonej gospodarki leśnej (np. FSC, PEFC). Inne przykłady to unijna etykieta produkcji ekologicznej w sektorze spożywczym czy też polskie oznakowanie BIO, jak również etykiety stosowane w zielonym budownictwie (np. LEEED i  BREEAM).

Wśród etykiet ekologicznych należy wyróżnić oznakowania polskie oraz unijne.

Przykładowe oznakowania ekologiczne polskie

Oznakowanie EKO to znak zastrzeżony na rzecz Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji S.A., stanowiący oznakowanie środowiskowe typu I według normy ISO 140/24 I, przyznawany wyrobom i usługom w drodze dobrowolnej certyfikacji. Podstawą certyfikacji „EKO” są decyzje Komisji Europejskiej, ustanawiające kryteria ekologiczne w ramach przyznawania oznaczenia Ecolabel.

Innym oznaczeniem jest znak BIO, który również jest zastrzeżony na rzecz Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji S.A. Potwierdza on zgodność wyrobu z wymaganiami rolnictwa ekologicznego.

Przykładowe znakowania ekologiczne unijne

Jedną z etykiet związaną z ekologią jest oznaczenie Ecolabel. Jest to dobrowolne oznaczenie unijne, służące promocji produktów o ograniczonym poziomie wpływu na środowisko w ciągu całego cyklu życia. Podstawę przyzwania oznakowania stanowi rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 66/2010 z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie oznakowania ekologicznego UE dla poszczególnych grup wyrobów. Jest ono przyznawane po weryfikacji spełnienia kryteriów ekologicznych, określonych dla poszczególnych kategorii produktów w formie decyzji Komisji Europejskiej (no. Produkty kosmetyczne spłukiwane, detergenty pralnicze, notebooki, obuwie).

 Oprócz tego, często stosowanym oznakowaniem jest unijne logo produkcji ekologicznej. Jest ono przyznawane dobrowolnie tym produktom, które spełniają wymogi określone w rozporządzeniu Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych. Dotyczy ono produkcji ekologicznej, objętej m.in. zakazem stosowania mineralnych nawozów sztucznych. Znakowane są nimi m.in. kasze, makarony, dżemy, przyprawy ziołowe, wędliny.

Oznakowania prospołeczne

Oznakowania mogą potwierdzać także spełnienie określonych kryteriów społecznych. Etykiety te mają w takim przypadku charakter społeczny, potwierdzają weryfikację kryteriów społecznych, związanych m.in. z przestrzeganiem praw człowieka, prawa pracy, praw związanych z zabezpieczeniem społecznym. Będą one dotyczyć np. weryfikacji przestrzegania konwencji MOP (Międzynarodowej Organizacji Pracy), które regulują nie tylko prawa pracownicze, ale również prawa człowieka. Umożliwiają one zamawiającemu oraz konsumentom realizację tzw. zasady odpowiedzialnej konsumpcji poprzez potwierdzanie tych kryteriów, które nie zawsze są możliwe dla odbiorcy, cech społecznych w produkcji, przetwarzaniu, obrocie produktami, mniejszym zakresie także usługami. Etykiety środowiskowe odnoszą się często także do kryteriów środowiskowych czy zasad prowadzenia Sprawiedliwego Handlu (Fair Trade). Idea Sprawiedliwego Handlu odnosi się do partnerstwa handlowego, opartego na dialogu, przejrzystości i szacunku, który dąży do równości w handlu międzynarodowym. Idea ta dotyczy nie tylko uczciwych cen, ale również wsparcia potrzebnego aby działalność była prowadzona w sposób bezpieczny dla ludzi i środowiska, rozwijała społeczność na zasadach demokratycznych (np. zapewnienie, że osoby pracujące przy wytwarzaniu produktów, były uczciwie traktowane i wynagradzane).

Spełnienie standardów społecznych potwierdzają także etykiety z zakresu zrównoważonego rozwoju, których przyznawanie opiera się na kryteriach społecznych i środowiskowych.

Etykiety społeczne rzadko odnoszą się tylko do kryteriów społecznych, najczęściej są powiązane z innymi kryteriami.

Przykładowe oznakowania potwierdzające spełnienie kryteriów społecznych

Oznakowanie Fairtrade są przeznaczone dla produktów i surowców pochodzących z krajów globalnego południa (państw rozwijających się, położonych na południowej półkuli ziemskiej). System certyfikacji zarządzany jest przez niezależną organizację – Fairtrade International. Społeczne standardy oznakowania opierają się przede wszystkim na konwencjach MOP i dotyczą np. zakazu pracy przymusowej czy zakazu pracy dzieci, swobody stowarzyszania się i prowadzenia negocjacji zbiorowych. Produkty, na które można uzyskać omawiane oznakowanie, to np. kwiaty cięte, złoto, drewno, czy też produkty żywnościowe jak ryż, wino, owoce suszone.

 Innym znanym oznakowaniem jest oznaczenie Fair for life, które obejmuje produkty i surowce pochodzące z krajów globalnej Północy i Południa. Właścicielem sytemu jest IMO Group, zaś oceny podmiotów podlegających certyfikacji jest IMOswlss AG, który jest także instytucją certyfikującą. Rejestracji podlegają wyłącznie pośrednicy sprzedaży i podwykonawcy. Certyfikacja oznaczeniem Fair for life opiera się na wielu kryteriach m.in. dotyczących popierania przez pracodawcę odpowiednich programów promujących zabezpieczenie społeczne i dobrobyt pracowników. System certyfikacji został stworzony dla produktów spożywczych (np. owoce, oleje ryby), jak również przemysłowych (kosmetyki, tekstylia).

Inne znane oznaczenia społeczne to oznakowanie Word Fair Trade Organization, Fair Trade by Ecocert, GOTS czy Fair Stone.

Podsumowanie

Zamawiający może zadbać, aby realizacja zamówienia była korzystna nie tylko dla samego zamawiającego, ale też dla środowiska czy społeczeństwa. W tym celu, może on żądać oznakowania robót budowlanych, towarów lub usług w określony sposób. Oznakowanie powinno być przez zamawiającego odpowiednio dobrane, tak aby pozwoliło rozpoznać określone cechy zamówienia. Przy określaniu terminów przez zamawiającego, powinien on pamiętać, że wykonawca może potrzebować określonego czasu na uzyskanie prawa do posługiwania się niektórymi z oznaczeń (jeśli to wykonawca miałby starać się o przyznanie określonego oznaczenia).

Patrycja Cegiełka

Aplikant radcowski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *